CAC LOAI CU GIA VI PHAM DINH LAN, F.A.B.I

Men goi cac em bai viet ve cac loai cu gia vi.
Nhu vay chung ta co du ba loai cu:
1. Qui nhat la cu co nhieu duoc tinh nhu nhan sam, hoai son v.v
2. cu luong thuc nhu khoai lang, khoai mi v.v.
3. cu gia vi nhu gung, toi . Thong dung nhung cung co duoc tinh cao nhat la toi, rieng, gung.
Trong viec hoc ta hoc nguoi cao hon ta.  Doi khi ta phai hoc ca nguoi thap hon ta.  Loai nguoi ha khong hoc gi noi cay co? va suc vat?
Tren lanh y duoc co phai gung, hanh, toi vi qua quen thuoc ma tro nen tam thuong? khong dang ke?  So sanh nay co the duoc kiem chung bang tam ly thuong tinh cua loai nguoi.  Nguoi ma ta quen hang ngay la nguoi tam thuong!!
Van Su Lanh
Thay Lan
phamdinhlan (david)

CAC LOAI CU GIA VI

PHAM DINH LAN, F.A.B.I

          Co nhieu loai thao moc dung de lam gia vi.  Gia vi co the la trai nhu ot; hot nhu ho tieu, than cay bui nhu sa; vo nhu que hay cu nhu hanh, toi, gung, rieng,   kieu v.v.  Trong bai viet nay chung toi chi de cap den cac loai cu dung lam gia vi nhu cu hanh, cu toi, cu gung, cu rieng v.v.  Sa cung la mot loai gia vi quan trong nhung chung toi khong de cap den vi khong liet sa vao loai cu tuy rang tren thuc te doi khi nguoi ta cung goi cu sa..

CU GUNG

Zingiber officinale

Gia dinh:  Zingiberaceae

          Gung la mot loai cay bui than mong nuoc, mem, de gay; la dai mau xanh sam va co mui thom de chiu.  Hoa gung rat dep.  Cac nha thuc vat hoc xem hoa gung la hoang hau cua cac loai hoa.  Bui gung cao tu 60- 100 cm.  Gung duoc trong bang cu noi co mat.  Cu gung co nhieu nhanh.  Cu to co the can nang tu 2- 3 ki- lo.

          Gung can dat mau mo va co nuoc.  Nhung khi gung co cu, neu bi ngap nuoc, cu gung bi thoi di.

          Ten khoa hoc cua gung la Zingiber officinale thuoc gia dinh Zingiberaceae.  Ten goi thong thuong la:

Viet                                 Thai             Anh              Phap            Trung Hoa

Gung- Khuong (HV)           Khing            Ginger          Gingembre    Jiang 

          Gung la thao moc mien nhiet doi duoc xem la huong lieu doi voi nguoi Au Chau.  Gung duoc du nhap tu An Do sang Au Chau vao the ky I sau Tay Lich.  Gung co cong dung lon trong cuoc song cua loai nguoi.  Gung la gia vi  va la mot vi thuoc gian di nhung cong hieu.  Nguoi Trung Hoa, An Do va cac dan toc o Dong Nam A thuong dung gung lam gia vi cho cac mon an cua ho.  Gung cay, co huong thom lai giup ich nhieu cho su tieu hoa.  Nguoi ta an tau hu voi nuoc duong nau voi gung.  Nong dan Viet Nam an ga kho gung, ca tre kho gung, ca tre nuong dam voi nuoc mam gung an voi dot bau luoc.  Nguoi ta xac gung tung manh nho cho vao tiet canh vit.  Nguoi Trung Hoa an mam ham vi co mui rat nong nen luc nao tren mam ham vi cung phai co gung.  Nguoi Viet Nam an thit vit voi nuoc mam gung tren co so tao quan binh Am- Duong vi thit vit han, gung on nhiet.  Trong noi pho cua nguoi Viet Nam luc nao cung co gung.  Nguoi Nhat  dung gung non bao mong ngam giam de an hai san song cua mon sushi voi wasabi va nuoc tuong.  Gung luc nao cung co mat trong mon kim chi cua nguoi Trieu Tien.  Gung duoc dung lam mut, banh ngot, banh mi gung, ruou gung, dau gung, thuc uong gung, tra de tieu dam va tro tieu hoa.  Nhin chung cac quoc gia tren the gioi deu  dung gung trong cach bien che thuc an hay thuc uong cua  nuoc ho.

          Muc san xuat gung tren the gioi hien nay xe dich tu 2- 3 trieu tan.  An Do, Trung Hoa, Nepal, Indonesia la nhung quoc gia san xuat nhieu gung tren the gioi.

          Nguoi An Do, Trung Hoa, Nhat Ban, Viet Nam, Trieu Tien, Indonesia, Ma Lai v.v. da biet dung gung de tri binh tu lau. 

          Gung co gingerol, shogoals, zingiberene, zingiberol, curcumen co kha nang chong viem hach tuyen tien liet.  Vi cay cua gung do su hien dien cua gingerols va shogaols ma ra.  Gung dung duoc khi duoc 04 thang tuoi.  Gung gia va cay khi duoc tu 08 den 10 thang tuoi.

          Dau cat tu gung co zingiberene, beta- phelladrene, cineol, citral.

          Gung duoc dung de tri dau bung, sinh bung (flatulence), kinh nguyet bat thong, roi loan tieu hoa, tieu chay, phat han (gay do mo hoi), ho, cam, dau khop xuong, chung oi mua cua phu nu mang thai, ha cholesterol.  Dau gung dung de tri ung thu da.  Gan day nguoi ta phat hien dau gung co the diet te bao ung thu buong trung.

          Gung cang gia cang co nhieu xo va cang cay nong.  Nhung  nguoi lon tuoi tanh tinh hay gat gong duoc vi voi gung gia hay gia gung, gia que theo cau: 

Khuong que lao thoi tan.

Gung gia, gung rui, gung cay,

Anh hung cang cuc cang day nghia nhan.

*

          Gung va muoi noi len tinh nghia man nong.  Ca dao Viet Nam co cau:

Tay bung dia moi cham gung.

Gung cay, muoi man xin dung bo nhau.

          Co mot loai GUNG DO hay GUNG HOANG mang ten khoa hoc Zingiber pupureum cung gia dinh Zingiberaceae voi gung thuong thay.  Loai gung do nay duoc tim thay nhieu o Dong Nam A va co cong dung lon o Thai Lan.  Nguoi Anh goi gung do la Wild ginger (Gung hoang) , Bengal ginger (Gung Bengal); Thai Lan: Phlai va nguoi Thuong tren Cao Nguyen Nam Trung Bo: Zo rong.  Nhieu nguoi dong hoa loai gung do nay voi nghe nhung dieu nay chi dung ve phan mau sac ma thoi.

          Than bui gung do co phenylbutenoid.  La co sabinene, beta- pinene, caryophyllene oxide, caryophyllene.  Nguoi ta dung than bui gung do de tri cac chung binh lien quan den tieu hoa, tao su huot truong, tri kinh nguyet bat thuong, kiet ly, cam mau, tieu viem.  O Ma Lai than bui gung do duoc dung de truc lai cho tre em va dung lam am co the phu nu moi sinh con.  Dau gung do co tinh tieu viem.  Dau hoa voi ruou lam cho muoi tranh xa. 

          Co mot loai GUNG TRANG co cong dung lam gia vi va cat dau.  Diem noi bat cua gung trang la co hoa trang nhu canh buom dep va rat thom.  Gung trang duoc tim thay nhieu o Hi Ma Lap Son, Nam A, Dong Nam A, Trung My va Nam My.  Hoa gung trang la quoc hoa cua Cuba.  Ho goi la Mariposa Blanca (Hoa Buom Trang- Bach Diep Hoa).

          Ten khoa hoc cua gung trang la Hedychinum coronarium thuoc gia dinh Zingiberaceae.  Nguoi Anh goi la White ginger, White butterfly ginger; An Do: Dolan champa.  Gung trang co cu nhu cu gung thuong va co trai voi nhieu hot nho li ti.

CU NGHE

Curcuma longa

Gia dinh:  Zingiberaceae

          Ten Han- Viet cua cu nghe la Huynh Khuong hay Hoang Khuong hay Huynh Khuong am tu tieng Hoa Huang jiang.  Nghe cung duoc goi la Uat Kim. 

          Cu nghe giong nhu cu gung nhung nho hon va it nhanh hon.  Ve mau sac cu nghe mau vang- do.  Cu gung mau vang nhat. 

          Nghe khong can nhieu nuoc.  Do la loai thao moc mien nhiet doi duoc tim thay nhieu o Nam A nhat la An Do va cac quoc gia Dong Nam A. 

          Cay cao tu 50- 70 cm; la dai, mau xanh.  Hoa mau trang ket tu lai thanh hinh cay ken.  Cu nghe nho hon cu gung nhung dai.

          Ten khoa hoc cua nghe la Curcuma longa thuoc gia dinh Zingiberaceae.  Ten goi thong thuong:

Viet Nam                Anh              Phap                      An                Trung Hoa

Nghe                      turmeric        safran des Indes     Haldi             huang jiang

Uat kim                   Indian saffron

Hoang khuong

          An Do la quoc gia san xuat va tieu thu nhieu nghe nhat the gioì (75% muc san xuat nghe tren the gioi) vi nguoi An Do dung bot nghe de nau mon ca-ri, thuc an dac thu cua dan toc An Do. 

          Nghe co mau vang-do tuoi vi su hien dien cua curcumin C21 H20 O6.  Nghe co loi 5% tinh dau co mui thom do su hien dien cua turmerone, ar- turmerone, zingiberene.

          Nghe dung de lam bot ca-ri, gia vi, dung lam mau nhuom thuc an co mau vang sam rat dep.  Nguoi Viet Nam dung bot nghe de nhuom banh xeo, banh khoai co mau vang tuoi.  Nguoi An Do dung no de nhuom mau banh re, banh cay, nhuom vai voc va to lua.  Nguoi An Do rat qui bot nghe va tin rang nghe la tru sinh thien nhien.

          Phu nu Viet Nam dung nghe boi vao da sau khi sinh nham xoa tan cac vet nhan.  Nguoi An Do uong sua pha voi bot nghe cho da duoc tuoi nhuan.  Giong nhu ca- rot, dung nhieu bot nghe da bi vang nhu nguoi bi hoang dan!

          Nghe duoc dung de tri binh da day, lam cho gan (can) va mat (dam) hoat dong manh hon, tri hoang dan, vet seo, ung thu.

          O Trung Hoa nguoi ta dung nghe de tri trung lai, dau nguc, dau bung, viem gan, chuong hoi.  Nghe co dac tinh khang viem, khang khuan, khang lao hoa.  No duoc dung de chua chung Alzheimer, mat tri nho, dau khop xuong, ung thu, tieu duong.  Nghe loc mau va lam cho mau am.  Than cua bui nghe co tinh dau cau tao boi zingiberene, turmerone, sabinene, cineol, borneol. Curcumin lam cho nghe co mau vang nghe.  Voi alkali no chuyen sang mau vang do.  Gap ac xit no chuyen sang mau vang nhat.

          Trong y hoc dan gian Nam duoc thao, nguoi ta dung: Nghe+ la tia to + ngo om (rau om) gia nat, vat nuoc uong de tri suyen kinh nien.  Do la cach tri lieu don gian bang cach dung duoc thao san co  trong nuoc.  Ket qua can duoc cac nha bao che thuoc kiem chung.

CU RIENG

Alpinia officinarum

Gia dinh:  Zingiberaceae

          Rieng la than thuoc gan cua gung va nghe.  Ve hinh dang, mau sac va dac tinh  cu rieng hao hao giong cu gung.  Rieng la thao moc mien nhiet doi.  Nguoi ta cho rang chu Galangal phat xuat tu tieng A Rap khanlanjan duoc nguoi Trung Hoa am thanh Kao leang k’ang (Thao luong khuong) hay Leang jiang (luong khuong).  Bui rieng tua chu bui gung.  Hoa rieng mau hong nhat khong dep bang hoa gung. 

          Ten khoa hoc cua cu rieng la Alpinia officinarum thuoc gia dinh Zingiberaceae.  Ten khoa hoc dat theo ten thay thuoc va nha thuc vat hoc Y, Prospero Alpini (1553- 1617).   Ten goi thong thuong:

A Rap           Anh                        Trung Hoa             Viet Nam

khanlanjan    galangal                  leang jiang              Rieng

                    Colic root                kao leang k’ang       Luong khuong

                    East Indian root

          Rieng duoc dung nhu gia vi trong thuc an,  thuc uong, thach.  O Nga nguoi ta cho rieng vao giam, ruou manh de gia tang mui vi.  O Viet Nam nguoi ta cho rieng vao mam de khu mui nong cua mam.  O mien Trung nguoi ta cho rieng tan nhuyen vao tre.  O mien Bac nguoi ta an cau nhuc voi rieng, la mo tam the.

          Ten goi colic root ma nguoi Anh  dung de goi cu rieng noi len hieu nang tri lieu cac chung dau bung, roi loan tieu hoa cua rieng.  Rieng co cineol, eugenol, cadinene, methylcinnamate co kha nang chua cac chung dau bung, chuong hoi, non mua, dau ruot, tieu chay, kiet ly, roi loan tieu hoa.  Flavonol galangin C15 H10 O5 trong cu rieng lam cham su phat trien te bao ung thu vu.

          Ngoai cu rieng vua noi ta co CU RIENG TAU mang ten khoa hoc Alpinia sinensis cung gia dinh Zingiberaceae.  Rieng Tau cung co dac tinh tuong tu nhu rieng Alpinia officinarum tam goi la ‘Rieng Ta’.  Viet Nam cung co nhieu rieng Tau goi theo cach goi cua nguoi Anh: Chinese galangal.  Nguoi Trung Hoa goi la Hua shanjiang (Hoa son khuong).

CU HANH

Allium cepa

Gia dinh:  Alliaceae

          Ten khoa hoc cua cu hanh la Allium cepa thuoc gia dinh Alliaceae.  Co sach liet vao gia dinh Liliaceae nhu hoa hue vi hoa hue la loai hoa co cu.  Cu hanh giong nhu cu hoa hue, hoa uat kim huong (tulip).  Hanh cu xuat phat tu mot loai hanh moc hoang o Trung A duoc thuan hoa.

          Hanh duoc trong tu cu giong (onion sets), hot, hanh cay.  Hanh la (green onion- shallot) chi trong an la cho khong co cu.  Phai mat tu 100 den 175 ngay hanh moi co cu dung duoc.  La hanh hinh ong bong ruot, mau xanh tuoi.  Hoa mau trang.  Hot mau den.  Cu hanh hinh tron hai dau hoi giep.  Do la cu hanh Tay to nhu trai banh to- nit.  Nguoi Viet Nam biet loai cu hanh to lon nay khi tiep xuc voi nguoi Phap.  Do do moi co ten goi cu hanh Tay khac voi cu hanh thuong thay o nuoc ta truoc do.  Do la loai cu hanh nho mau tim- do giong nhu cu hanh tim-do Tropea o Y (Cipolla Rossa di Tropea) ma nguoi Viet Nam dung lam dua hanh khi Tet den.  Do la dua hanh trong cau:

Thit mo dua hanh, cau doi do,

Cay neu, trang phao, banh chung xanh.

          Co cu hanh vo trang, ruot trang; vo vang ruot trang va vo tim ruot tim.  Cu hanh co mui vi cay nong lam chay nuoc mat.  Do la mot mon gia vi luon luon co mat trong cac thuc an cua loai nguoi.  Nguoi Viet Nam an cu hanh tuoi cat tung khoanh, cu hanh lam dua, cu hanh xat mong ngam giam, duong de an pho.  O Hoa Ky nguoi ta chien cac khoanh cu hanh tam bot mi de co mon onion rings trong cac nha hang.  Cang kheo va nghe thuat hon nguoi ta tia cu hanh thanh hinh hoa sen lan bot roi chien ban trong cac nha hang noi tieng.

          Cu hanh co: duong, carbohydrates, chat beo, Ca, Fe, Zn, sinh to B6, sinh to C, protein, thiamine, riboflavin.  Cu hanh co phenols va flavonoids khang viem va khang ung thu.  Nguoi ta cho rang an nhieu hanh co the ngua binh ung thu gan va ung thu ruot. 

          Cu hanh dung de tri cam, tieu duong, rong xuong, binh ve tim.  Quercetin trong cu hanh khang viem, khang ung thu va co tac dung ha cholesterol.  Trong thon que Viet Nam truoc kia nguoi ta dung hanh gia nhuyen nhet vao mieng ga khi bi cum.  Nguoi Ai Cap co dung cu hanh lam thuoc tri binh tri, ung nhot, da lo, san lai, te thap, suyen, binh ve ho hap.  Cu hanh duoc xem la nhuan tieu.  Nguoi ta cung tin rang cu hanh co kha nang tri hoi dau (baldness) va beo phi (obesity).

          Mui cay nong cua cu hanh co tac dung xua duoi cac loai con trung.

          Vi cu hanh co tinh kich duc nen cac tu si Phat Giao hay An Giao khong dung hanh, toi.  Trong truyen ke ve Muc Lien Thanh De co de cap den 05 thu gia vi ma cac tu si Phat Giao duoc khuyen khong nen dung vi tinh kich thich cua chung.  Do la: 1. Hanh (Allium cepa) 2. Toi (Allium sativum) 3. Gung (Zingiber officinale) 4. Rieng (Alpinia officinarum) 5. N’en (Allium cepa ascalonicrum)

CU NEN

Allium cepa ascalonicrum

Gia dinh:  Alliaceae

          Chung ta tam goi cu nen la cu hanh ta.  Cu nen co mui va cong dung lam gia vi nhu cu hanh nhung cu nho hon cu hanh Tay.   Cu hanh lam dua chua  de an voi thit dong la cu nen.

          Ten khoa hoc cua cu nen la Allium cepa ascalonicrum hay ngan gon la Allium ascalonicum thuoc gia dinh Alliaceae.  Ten goi thong thuong:

Viet              Anh              Phap            An Do          Thai Lan

Cu Nen         Shallot          eschalote      gandana       Hom (thom)

Cu Hanh Ta  Wild onion

          Cu nen goc o Trung A tran xuong An Do va cac nuoc trong vung Dong Nam A va cac nuoc ven Dia Trung Hai.  Do la mot loai gia vi quen thuoc trong cac nha bep  A Chau, Au Chau, Phi Chau va Chau My La Tinh.  Nguoi ta dung nen trong viec chien xao hay lam dua bang cach ngam voi giam va duong.

          Cu nen co flavonoids, phenols, furostanol saponins, quercetin, isorhamnetin, glycosides.  Cu nen khang viem va ngua ung thu, cam mau, tro tieu hoa, loi phe (phoi), ha sot, ha huyet ap, ha duong trong mau.  Cu nen xua duoi con trung khi boi vao da.  Nuoc vat cua cu nen tri chung hoi dau (baldness) (chua kiem nhan hieu qua), xoa tan tan nhang (freckles) v.v.

          Nhung thi nghiem tren thu vat nhu chuot va ngong bang nhung hoat chat lay tu cu nen cho thay ngong an cu nen va bi tu vong.  Cho cung gap truong hop tuong tu!  Chuot bi mat hong huyet cau va gia tang bach huyet cau!!

CU KIEU

Allium chinense

Allium odoratum

Allium tuberosum

Allium bakeri

Allium splendent

Gia dinh:  Alliaceae

Liliaceae     

          Cu kieu la cu cua bui he.  Ten Han Viet cua he la cuu thai (jiu cai).  Ten Han Viet cua cu kieu la gioi bach.  Nguoi Trung Hoa goi he la Xie.

          He la thao moc goc o mien Hoa Bac dac biet la Shanxi (Son Tay).  He moc thanh bui nho, la mong va dai tu 20- 30 cm; goc he mau trang; cu nho va dai loi 2- 3 cm mau trang.  Hoa he mau trang; trai co hot den, nho li ti. 

          He duoc tim thay  o cac vung khi hau on doi, nhiet doi, ban nhiet doi va khi hau dai duong.  He duoc tim thay moc hoang o nhieu tieu bang Hoa Ky va duoc goi la sweet leek.

          Ten khoa hoc cua he la Allium tuberosum thuoc gia dinh Alliaceae.  Ten goi thong thuong la:

Viet                        Anh                        Nhat             Trung Hoa

He, Cuu Thai           Chinese leek           rakkyo          Jiu cai          

Nen Tau                 Chinese chive                             Xie

Phi   Tu                   Sweet leek

Nguoi Trung Hoa, Nhat, Trieu Tien, Viet Nam deu thich dung he de nau canh hay chien xao voi thit.  Nguoi ta an he tu la, hoa den cu.  Cu goi la cu kieu dung de lam do chua sau khi ngam voi giam va duong.  Trong cac to mi, hu tieu luon luon co he.  Nguoi Trung Hoa xao he voi mi hay bun voi gia va thit heo.  Ho rat qui hoa he.  He tuoi co nhieu duoc tinh hon he xao hay nau chin.  Nguoi Viet Nam lam dua gia bang cach ket hop gia dau voi he cat ngan.  Dua gia  an voi thit kho hay ca kho vao nhung ngay Tet.  Trong cau hat binh dan o mien Nam thoi tien chien co cau:

Cua bien xao.

Long nau he.

nhu la mon an ngon ma nguoi binh dan o mien Nam thoi tien chien mo uoc.

Tom kho cu kieu la mon nhau khai vi cua nhung nguoi nhau ruou phong luu vao nhung ngay dau Xuan.  Vao thap nien 1950 o Sai Gon xuat hien mon an dem binh dan: chao trang nong bong an voi cu kieu, tom kho hay hot vit muoi.

          La he va cu co nhieu chat sulfur va saponins.  Hot co alkaloids va saponins. 

          Hop chat sulfur lam giam cholesterol.  La he va cu duoc dung de tri tho huyet, huyet tien (hematuria), mau cam, dau cuong hong, suyen (asthma), kiet ly; tot cho bo tieu hoa va su tuan höan mau huyet.  Hot duoc dung de tri mong tinh, huyet tien, dau thac lung v.v.  He co tinh sat trung va xua duoi con trung. 

CU TOI

Allium sativum

Gia dinh:  Alliaceae

          Toi la ho hang than thuoc gan voi cu hanh.  Co hai loai toi:

1.      Loai thu nhat co vo trang, nhieu mui va co ruot trang.  Loai nay duoc tim thay khap the gioi.

2.      Lai thu hai chi co cu ma thong co mui.  Loai thu hai nay duoc tim thay o Yunnan (Van Nam).

          Trung A la sinh quan cua cu toi.  Tu do toi duoc du nhap vao cac quoc gia A Chau  nhu Trung Hoa, Trieu Tien, cac quoc gia Trung Dong, Bac Phi va Au Chau ven Dia Trung Hai. 

          Toi xuat hien o Ai Cap vao the ky 30 truoc Tay Lich.  Hinh cu toi duoc tim thay tren ngoi mo co cua Tutankhamen.  Ngoi mo nay xuat hien vao the ky 16 truoc Tay Lich.  Trong Thanh Kinh (phan Cuu Uoc) co noi den thuc an cua nguoi Do Thai khi luu lac trong sa mac gom dua chuot, ca, hanh, toi v.v.  O Viet Nam toi duoc trong nhieu o cac hai dao ngoai khoi tinh Quang Ngai.

          Ten khoa hoc cua cu toi la Allium sativum thuoc gia dinh Alliaceae.  Ten goi thong thuong:

Viet              Anh              Phap            Trung Hoa

Toi                Garlic           Ail                 Da suan

          Muc san xuat toi tren the gioi loi 25 trieu tan.  70% muc san xuat nay do Trung Hoa chiem giu.  Cac nuoc An Do, Dai Han, Nga, Hoa Ky  san xuat nhieu toi nhung voi ty le khiem ton so voi tong san xuat toi tren the gioi.  O Hoa Ky tieu bang nao cung trong toi duoc ngoai tru Alaska. 

          Toi la mot gia vi quan trong.  Toi hien dien trong to nuoc mam ot, mon bi cuon, mam song cua nguoi Viet Nam.  Cac ba noi tro Viet Nam lam toi ngam giam vao dip Tet.  Trong mon kim chi cua Trieu Tien luc nao cung co nhieu toi.  Nguoi Hoa Ky lam banh mi toi, xao mussel (trai) voi toi va bo v.v.

          Toi co duoc tinh cao khi con tuoi.  Neu luoc hay chien chin duoc tinh giam di rat nhieu.  Toi co sulfur, allicin khang sinh, khang nam.  No co sinh to B1, B2, B3, B6, B9, C, Ca, Fe, chat beo, Mn, K, Zn, pantothenic acid.  Nam 1858 nha bac hoc Phap Louis Pasteur da chat hien tinh khang khuan cua toi.  Toi dung de tri cam, ha huyet ap, ha cholesterol, ngua nghen mach, ngua ung thu, dieu hoa luong duong trong mau.  Toi cung co tinh kich duc va sat trung.  Nguoi ta dung toi de diet lai trong duong ruot.  Diallyl sulfide trong cu toi uc che ung thu duong ruot.

          Cu toi den mang ten khoa hoc Allium nigrum thuoc gia dinh Alliaceae duoc tim thay trong cac co mo o Ai Cap.  Ngay qua cac luc si Hy Lap va La Ma dung toi den de gia tang suc manh.  Toi den duoc nguoi Trieu Tien ua thich va cho vao thuc an, thuc uong  de tang nang luc.

          Toi den co ruot den.  Toi co vi ngot va chua nhu me hay giam.  O Au -My nguoi ta trong toi den nhu cay canh de co hoa dep mau trang, tim nhat hay vang nhat.  Hoa nho, 06 canh tu lai thanh hinh cau to nhu cai chen.  La bui toi den dai va rong.  Nguoi Anh toi toi den la black garlic vi ruot toi mau den hay broad- leaved garlic vi la rong.  Toi den co s- allylcysteine co tac dung ngua ung thu.  Gap nhiet do cang cao toi den cang gia tang antioxidants.

          Bai viet tong hop dua vao The Gioi Thao Moc Tu Dien do tac gia Pham Dinh Lan bien soan.

NGẠC NHIÊN THÁNG MƯỜI __PHẠM ĐÌNH LÂN, F.A.B.I.

http://art2all.net/tho/phamdinhlan/ngacnhienthangmuoi.html

http://art2all.net/tho/phamdinhlan/ngacnhienthangmuoi.html


PHẠM ĐÌNH LÂN, F.A.B.I.

NGẠC NHIÊN THÁNG MƯỜI

          Hoa Kỳ tổ chức bầu cử tổng thống bốn năm một lần. Cuộc bầu cử luôn luôn diễn ra vào ngày thứ ba đầu tiên của tháng 11 của năm bầu cử. Cuộc bầu cử tổng thống năm nay sẽ diễn ra vào ngày 08-11-2016.

Thường thường người ta dùng ngày Lễ Lao Động, ngày thứ hai đầu tiên của tháng 09, để làm mốc thời gian thăm dò khả năng thắng cử của hai ứng cử viên tổng thống đại diện cho hai đảng Dân Chủ và Cộng Hòa. Nhưng đôi khi kết quả cuộc bầu cử có thể bị đảo lộn ngoài dự đoán vì những chuyện bất ngờ xảy ra vào tháng 10 tức là một tháng trước cuộc bầu cử.

Trong cuộc bầu cử tổng thống năm nay vào tháng 10 có những sự kiện quan trọng như sau:

1. 05-10: tranh luận giữa hai phó tổng thống Tim Kaine (DC) và Mike Pence (CH) ở Đại Học Longwood, Virginia.

2. 07-10: băng Access Hollywood

3. 09-10: tranh luận giữa ứng cử viên tổng thống Hillary Clinton (DC) và Donald Trump lần thứ nhì ở trường Đại Học Washington, Saint Louis, Missouri.

4. 19-10: tranh luận giữa hai ứng cử viên tổng thống lần thứ ba ở trường Đại Học Nevada, Las Vegas.

5. Wikileaks tung ra emails của ban vận động bầu cử của bà Hillary Clinton.

Bài viết này được viết ra trước cuộc tranh luận lần thứ ba.

****

Cuộc tranh luận giữa hai ứng cử viên phó tổng thống không hào hứng và không thu hút nhiều khán thính giả vì hai ứng cử viên phó tổng thống chỉ biện hộ cho người thụ ủy liên danh mình hơn là có sáng kiến riêng. Ông Tim Kaine có vẻ nắm thế công vì biết ông Mike Pence gặp khó khăn trong việc biện hộ cho ông Donald Trump. Vì vậy ông Kaine thường gây gián đoạn trong lúc ông Pence nói. Ở chỗ này người ta thấy ông Kaine giống ông Trump. Sự tự tin của ông Kaine giống như ông Al Gore trước ông Bush II vào năm 2000. Dư luận xem như có cảm tình với ông Pence hơn là ông Kaine. Ông Pence thắng ông Kaine với tỷ lệ 46%- 42%. Ông Pence không thắng về lý mà thắng vì thái độ khiêm tốn trước khán thính giả truyền hình. Thắng lợi này không giúp cho liên danh Cộng Hoà Trump- Pence thay đổi hiện tình.

Ông Trump hăm sẽ nói chuyện tình lăng nhăng của cựu tổng thống Billl Clinton 40 năm trước để giành ưu thế áp đảo trong cuộc tranh luận với bà Hillary Clinton lần thứ nhì tại Đại Học Washington ở Saint Louis, Missouri ngày 09-10.

Ngày 07-10 tức hai ngày trước khi xẩy ra cuộc tranh luận lần thứ nhì tờ Washington Post tung ra băng Access Hollywood thu hình ông Trump và tiếng nói của ông với lời lẽ thô tục, dâm ô xem thường nữ giới. Một số dân biểu và nghị sĩ Cộng Hòa trong đó có ông Mc Cain và Paul Ryan lên tiếng phê bình ông Trump và rút sự ủng hộ của họ đối với ông. Ông Ryan, cựu ứng cử viên phó tổng thống năm 2012, hiện là chủ tịch Hạ Viện tức nhân vật số 3 ở Hoa Kỳ và nhân vật cao cấp nhất của đảng Cộng Hoà không vận động cho ông Trump mà dồn nỗ lực lo vận động cho các dân biểu với hy vọng đảng Cộng Hoà chiếm đa số trong Quốc Hội. Các vị ấy không tin tưởng ông Trump đắc cử mà còn ảnh hưởng tai hại đến các dân biểu và nghị sĩ Cộng Hòa tái ứng cử kỳ này. Đảng Cộng Hòa đã rạn nứt với phong trào Never Trump bây giờ băng Access Hollywood làm cho vết nứt trầm trọng hơn. Sự ủng hộ của đảng đối với ông Trump trở nên tồi tệ. Lần đầu tiên ông Trump phải tuyên bố xin lỗi nhưng lời xin lỗi của ông không được dư luận tin tưởng vì nó mông lung mơ hồ. Ông Cruz mới vừa tuyên bố bỏ phiếu cho ông Trump nay băng Access Hollywood làm cho ông tiếc rẻ và tự hỏi: Sao đến bây giờ mới tung nó ra?

Trước ngày tranh luận lần thứ nhì ông Trump mời ba phụ nữ được xem là nạn nhân tình dục của ông Bill Clinton họp báo để dằn mặt bà Hillary Clinton và chồng bà trước dư luận trong nước trong mùa bầu cử. Bà Hillary có vẻ không nao núng khi thấy ba phụ nữ ngồi trước mặt bà trong buổi thảo luận. Bà cũng không có vẻ lợi dụng băng Access Holywood để nắm ưu thế. Dư luận toàn quốc cũng không quan tâm đến ba phụ nữ ở vào tuổi 70 nầy. Lúc ấy ông Bill Clinton là một thanh niên, đẹp trai, có học vị và địa vị cao. Nếu ông phạm tội sách nhiễu tình dục hay bất cứ tội tương tự nào thì ông không thể đắc cử thống đốc Arkansas trong các năm 1979- 1981 rồi 1983- 1992 và hai nhiệm kỳ tổng thống một cách dễ dàng. Chẳng lẽ quần chúng nhân dân sai lầm? Trên thực tế ông còn được đánh giá thành công 59%.

Như trong cuộc tranh luận lần thứ nhất, ông Trump và ban vận động của đảng Cộng Hòa xem ông là người thắng và thắng như đất chùi, đất lở. Trong cuộc tranh luận lần thứ nhì ông chỉ giữ thái độ bình tĩnh được vài phút ngắn ngủi mà thôi. Sau đó ông gây gián đoạn cho bà Hillary tất cả 71 lần. Dưới đây là kết quả thăm dò:

Nguồn	Hillary Clinton	Donald Trump
CNN	57%	34%
You Gov	47%	42%
NBC	44%	34%
Morning Consult-Politico	42%	28%

Làm thế nào ông thắng trong cuộc tranh luận trong khi mất tinh thần vì băng Access Hollywood? Nếu thắng tại sao ông trách cứ hai người điều khiển chương trình nhất là Anderson Cooper của đài CNN hơn là bà Martha Kaddatz của ABC? Ông không thể trả lời một cách thoải mái về :

-  những lời nói tục tĩu trong băng Access Hollywood

-  916 triệu tiền lỗ năm 1995 để khỏi đóng thuế Liên Bang 18 năm (New York Times)

- tại sao không cho mọi người thấy giấy khai thuế của ông như các ứng cử viên tổng thống Hoa Kỳ đã làm thay vì cho rằng không đóng thuế 18 năm liền là thiên tài.

- mập mờ trong vấn đề Hồi Giáo trong khi ứng cử viên phó tổng thống Mike Pence đính chánh chánh sách Hồi Giáo của ông không phải như lời ông đã nói khi trước nghĩa là ông Pence nói đỡ cho ông. Nhưng ông chỉ nói quanh co thay vì trả lời thẳng cho người hỏi.

-  vấn đề Syria ông nói trái ngược với Mike Pence. Ông Pence lên án Putin. Ông Trump khen ông Putin và Assad. Công tác đính chánh giùm cho ông Trump của ông Pence không có kết quả cụ thể. Ông Pence ủng hộ ông Paul Ryan. Ông Trump xem ông Paul Ryan là thù và không ngớt lời rủa sả ông này. Khi cuốn băng tung ra ông Paul Ryan huỷ bỏ chuyến viếng thăm Wisconsin của ông Trump ngày 08-10. Ông Trump nhờ ông Pence đi thay. Ông Pence không đi vì không biết phải biện hộ cho ông Trump như thế nào cho cử tri tin. Trong cuộc tranh luận với ông Kaine ngày 05-10 ông Kaine nói với ông Pence rằng ông kêu gọi cử tri bỏ phiếu cho người mà ông không thể biện hộ nổi. Dù người ta đánh giá ông Kaine thua trong cuộc tranh luận nhưng câu nói trên có sức mạnh thâm hậu đặc biệt của nó.

 -  Việc ông Trump kêu gọi Nga tặc email của đảng Dân Chủ và hăm sẽ lập một ủy ban điều tra email của bà Hillary để bỏ tù bà nếu ông đắc cử. Một ứng cử viên tổng thống của một nước có truyền thống dân chủ trên 200 năm lại đòi bỏ tù đổi thủ chánh trị của mình. Cách hành sử như vậy khác với các nhà độc tài phát xít hay Cộng Sản ở chỗ nào? Một ứng cử viên tổng thống của một cường quốc như Hoa Kỳ lại phải nhờ nhà độc tài của nước đối nghịch với quê hương mình tặc tin mật của nước mình. Vậy là yêu nước hay yêu quyền hành? Người sắp lãnh đạo một nước lớn với khẩu hiệu Vĩ Đại Trở Lại nhưng phải nhờ nước đối địch dùng kỹ thuật để tặc tin mật thì làm thế nào đưa đất nước vĩ đại được? Nước vĩ đại là nước không nhờ vả ai cả. Nước đó tự cường, chỉ cho chớ không nhận, làm gương chớ không chạy theo ai cả. Hoa Kỳ là thành trì dân chủ sao lại đi học độc tài của Putin?

Bà Hillary khéo léo khi biết hạn chế sự thắng lợi của mình bằng cách quên đi vài kẽ hở của đối phương. Bà lo sợ Cộng Hòa lật đổ ông Trump vì băng Access Hollywood nếu ông thua te tua trong cuộc tranh luận.

Nhà tỷ phú Buffet thách thức ông Trump xuất trình bản khai thuế lợi tức. Ông cho biết ông đóng thuế lợi tức từ năm 1944 đến nay tổng cộng 72 năm lúc ông mới 13 tuổi. Ông cho biết ông bị audit nhiều lần và hiện cũng bị audit nhưng không vì lẽ đó mà không có giấy khai thuế.

Uy thế của ông Trump ở các tiểu bang quyết định kết quả bầu cử tổng thống Hoa Kỳ sụt giảm rõ rệt. Đó là tiểu bang Pennsylvania, North Carolina, Ohio, Florida, Virginia. Utah là tiểu bang Cộng Hòa. Ông Johnson (Dân Chủ) thắng ở đó một lần vào năm 1964. Kỳ này chưa chắc ông Trump thắng ở Utah vì Utah có nhiều tín đồ Mormons và Thiên Chúa Giáo. Ông Trump khó thuyết phục hai tôn giáo nầy. Sự hiện diện của ông Evan Mc Mullen, một tín đồ Mormon chống ông Trump, sẽ gây trở ngại cho ông Trump tại đây rất nhiều.

Không ứng cử viên tổng thống Cộng Hòa nào có thể đắc cử nếu không thắng ở Ohio. Ngược lại ứng cử viên Dân Chủ thắng ở Ohio là thắng cuộc bầu cử. Năm 1960 ông Nixon (CH) thắng ở Ohio nhưng thất cử trước Kennedy. Nếu ông Trump không thắng ở Ohio thì hy vọng đắc cử của ông tiêu tan. Ông có nhiều phiếu ở nông thôn Ohio hơn là thành phố. Dân nông thôn không đông bằng dân thành phố. Thống đốc Kasich của Ohio thuộc đảng Cộng Hòa nhưng ông không ủng hộ ông Trump ngay từ đầu. Nghị sĩ Portman (CH) có uy tín ở Ohio đã rút lại sự ủng hộ ông Trump sau ngày 07-10.

Sau cuộc tranh luận ngày 09-10 ở Saint Louis ông Trump phải mất thì giờ suy nghĩ cách đánh bại bà Hillary, đối phó với những thành phần cốt cán của đảng Cộng Hoà không ủng hộ ông, đối phó với báo chí với những tin tức dồn dập về liên hệ giữa ông và các phụ nữ. Ông phải dùng đòn đe dọa kiện thưa tờ New York Times đưa tin ông khai lỗ 916 triệu năm 1995 và ba phụ nữ tố ông sàm sỡ với họ.

Trưởng ban vận động bầu cử của bà Hillary là Podesta cho rằng Nga tặc email của đảng Dân Chủ. Putin cho rằng ông không ra lịnh làm chuyện đó nhưng nếu có người làm được thì ông cũng hoan nghinh. Tổng thống Obama chánh thức cảnh báo Putin về việc này. Lần này Putin chối nhưng Hoa Kỳ cho rằng trụ sở tặc tin nằm ở Tây Bá Lợi Á. Wikileaks tung ra một số email được cho là của ông Podesta về việc ông Bill Clinton giàn xếp với bà bộ trưởng Tư Pháp Loretta Lynch để làm im chuyện email của bà Hillary khi còn làm bộ trưởng bộ Ngoại Giao. Tin rò rỉ về việc một nữ nhân viên trong ban vận động bầu cử, bà Palmieri chống Thiên Chúa Giáo v.v. Bà Palmieri không công nhận những email mà Wikileaks tung ra là của bà. Bà cho biết bà là tín đồ Thiên Chúa Giáo. Những tin rò rỉ này giúp cho ông Trump có thêm võ khí tấn công bà Hillary. Nhưng xem chừng dư luận trong nước quan tâm đến những tin tức liên quan đến ông Trump hơn là những đòn tấn công của ông Trump nhắm vào cựu tổng thống Bill Clinton và vợ ông. Chuyện của Bill Clinton thì ai cũng biết rồi. Nó trở thành lịch sử. Còn chuyện ông Trump được ém nhẹm nay bùng nổ nên được báo chí, truyền thông đặc biệt lưu ý để tung ra cho độc giả và khán thính giả truyền hình xem.

Palmieri không thiện cảm với Thiên Chúa Giáo không có nghĩa là bà Hillary cũng vậy. Ông Tim Kaine là tín hữu Thiên Chúa Giáo từng trong đoàn truyền giáo ở Honduras. Bà Hillary không xúc phạm đức Giáo Hoàng. Trái lại ông Trump dùng chữ disgraceful (ô nhục) để tranh cãi với đức Giáo Hoàng về bức tường mà ông Trump sẽ xây dọc theo biên giới Hoa Kỳ- Mễ Tây Cơ nếu đắc cử. Ông Trump mở đường cho tổng thống Phi Luật Tân Rodrigo Duterte chửi đại sứ Hoa Kỳ ở Phi Luật Tân, tổng thống Obama, đức Giáo Hoàng, Liên Hiệp Quốc và Liên Âu bằng từ ngữ thiếu văn hóa nhất. Duterte cũng tôn sùng Xi Jinping và Vladimir Putin như ông Trump.

Cuộc bầu cử tổng thống Hoa Kỳ năm 2016 đánh dấu bằng:

1. những cuộc bôi bẩn về tình dục giữa ông Trump và cựu tổng thống Bill Clinton. Chuyện của Bill Clinton đã trở thành lịch sử vì ai cũng có nghe qua rồi. Vả lại không ai thu hình và thu băng làm bằng chứng cụ thể bằng chuyện của ông Trump trong băng Access Hollywood. Điều nên biết là ông Trump tranh cử với bà Hillary Clinton chớ không phải với ông Bill Clinton.

2. sự đề cao thiên tài của nhà tỷ phú không đóng thuế 18 năm; người làm giàu nhờ tiền lỗ; nhà kinh tế đại tài nhờ khai phá sản 06 lần (sau) theo ý kiến của một số người.

3. sự rạn nứt của đảng Cộng Hòa.

4. sự xoay chiều chánh trị đối ngọai đột ngột của đảng Cộng Hòa qua ứng cử viên Donald Trump về chánh sách đối với nước Nga. Tổng thống Bush II và ứng cử viên tổng thống của đảng Cộng Hòa như Mc Cain năm 2008, Romney năm 2012 đều xem Nga là quốc gia đối nghịch. Ngay cả ông Pence, ứng cử viên phó tổng thống của ông Trump, cũng không đồng ý với ông về việc ngưỡng mộ nhà độc tài Putin và sự tàn bạo của Nga khi dội bom xuống Aleppo, Syria. Qua ông Trump đảng Cộng Hoà chẳng những thân Nga mà còn dưới cơ của Putin nữa.

5. sự nhúng tay của Nga vào cuộc bầu cử tổng thống Hoa Kỳ năm 2016 bằng cách tặc email của đảng Dân Chủ, của bà Hillary Clinton để cho ông Trump thắng cử. Ông Putin khen ông Trump. Ông Trump ngưỡng mộ ông Putin và binh vực cho Nga trong vấn đề Crimea, Ukraine, Syria. Ông Trump chối bỏ không có liên hệ gì với Nga và Trung Quốc.

Ông và các con ông đầu tư vốn làm ăn hàng trăm triệu ở Nga, các cựu Cộng Hòa Sô Viết như Georgia, Azerbaijan, Kazakhstan (tổ chức thi hoa hậu ở Nga, hợp tác với các nhà kinh doanh Nga trong ngành địa ốc ở Nga, Hoa Kỳ <Florida>, Canada <Toronto> theo ABC ngày 22-09-2016). Không phải ông Trump chê mỗi một mình tổng thống Obama. Trước đó ông đã chê tổng thống Bush II kém xa tổng thống Nga Vladimir Putin khi nói: “I really like Vladimir Putin. I respect him. He does his work well. Much better than our Bush.” (Tôi thật sự thích Vladimir Putin. Tôi kính trọng ông ấy. Ông làm việc giỏi, giỏi hơn Bush của chúng tôi nhiều). Chữ ‘our Bush’ dùng ở đây không biết theo nghĩa thân mật hay theo nghĩa miệt thị dựa theo bản chất thật của ông Trump? Việc trừng phạt kinh tế của Hoa Kỳ và Liên Âu đối với Nga làm cho quyền lợi của ông và Nga bị phương hại. Đối với Trung Quốc, tờ Newsweek cho thấy ông Trump dùng sắt, thép Trung Quốc để xây cao ốc của ông chớ không phải sắt, thép của Pennsylvania sản xuất. Nhưng khi vận động ở Pennsylvania ông chê sắt, thép Trung Quốc và đề cao sắt, thép Pennsylvania và được vỗ tay hoan nghinh nhiệt liệt!!

Ông Trump kính trọng Putin vì chuyện gì?

1. vì sự độc tài của ông ta ở Nga vì bản thân Putin là một trung tá KGB của Liên Sô?

2. vì công việc làm ăn với Nga và vì gái Nga đẹp như lời ông chủ tịch Phòng Thương Mại Nga nói với ông Brian Ross, thông tín viên truyền hình ABC?

3. vì thích hợp với tâm tính của ông?

Việc ông khen Putin và chê hai tổng thống Hoa Kỳ là Bush II và Obama cũng như việc ông cho rằng tổng thống Bill Clinton và bà Hillary Clinton không làm được gì hết trong ba, bốn chục năm nay cho thấy ông xem thường dân chúng Hoa Kỳ và đầy tự ty mặc cảm trước Putin mà ông xem là thần tượng. Hoa Kỳ là một quốc gia dân chủ pháp trị. Việc tuyển chọn người lãnh đạo rất khó khăn không thể qua loa được. Nếu tổng thống Bill Clinton, Bush II, Obama không làm gì cả thì tại sao cả ba ông đều được dân chúng bầu hai nhiệm kỳ tổng thống? Trước khi là tổng thống hai ông Bill Clinton và Bush II được cư dân Arkansas và Texas bầu làm thống đốc. Ông Obama được bầu làm nghị sĩ Liên Bang của tiểu bang Illinois. Nếu tổng thống Obama không làm gì hết sao giá xăng dầu xuống $ 2 - 2.50 một gallon; kinh tế quốc gia ổn định; tỷ lệ thất nghiệp dưới 5%. Nếu ông không làm gì hết tại sao ông Putin uất hận ông? hận về chuyện gì? Tại sao Xi Jinping dùng phương cách tiểu mọn để hạ nhục ông ở phi trường Hangzhou (Hàng Châu)? Với việc làm tiểu mọn như vậy Obama nhục hay Xi Jinping, người đứng đầu nước tổ chức hội nghị G20, nhục?

Tổng thống	Tỷ lệ thành công
Bill Clinton	59%
Bush II	37%
Obama	58%

Nếu bà Hillary không làm gì cả thì làm sao bà đắc cử nghị sĩ ở New York, tiểu bang tiêu biểu cho sức mạnh kinh tế của Hoa Kỳ, nơi sinh quán của ông Trump trong khi bà gốc ở Illinois và có chồng ở Arkansas? Nếu bà không làm gì hết thì tại sao dân chúng New York bầu cho bà nhiệm kỳ thứ hai với 62%? Làm bộ trưởng Ngoại Giao tức nhân vật số 4 trong nước bà được đánh giá 65% sau khi rời khỏi chức vụ.

Nga và Trung Quốc bắt tay để chia đôi lục địa Âu- Á. Nga bành trướng về Âu Châu và đông Địa Trung Hải còn Trung Quốc bành trướng về các nước Đông Nam Á.

Nga thôn tính bán đảo Crimea của Ukraine, xúi giục người Ukraine gốc Nga ở đông Ukraine chống lại chánh quyền Ukraine để tách đông bộ Ukraine ra khỏi nước này. Mặt khác Nga dòm ngó ba tiểu quốc trong vùng Baltic: Lithuania, Latvia, Estonia mà Nga sáp nhập vào Liên Sô năm 1940. Ba nước này trở thành ba quốc gia độc lập sau khi Liên Sô sụp đổ. Ba tiểu quốc Baltic này trở thành thành viên NATO sau khi thoát khỏi kềm kẹp của Liên Sô. Hiện nay Putin muốn thực hiện mộng xâm lăng của Stalin mà ông ngưỡng mộ. Muốn như vậy Nga phải đương đầu với NATO được Hoa Kỳ hậu thuẫn. Ứng cử viên Cộng Hoà Trump tuyên bố rời bỏ NATO tức tạo điều kiện cho Nga nuốt chửng Âu Châu. NATO được thành lập từ năm 1949. Đó là một công trình to lớn của Hoa Kỳ tạo vòng đai an ninh cho Hoa Kỳ và Âu Châu chống lại sự đe doạ của Liên Sô. Số thành viên NATO gia tăng với sự lớn mạnh của Liên Âu. Nếu không có Hoa Kỳ thì Âu Châu trở thành miếng mồi của Nga.

Ở Á Châu ông Trump cũng muốn bỏ rơi hai đồng minh lâu đời của Hoa Kỳ là Nhật Bản và Đại Hàn. Đó là điều ước mơ của Beijing.

Như vậy Nga và Trung Quốc đều muốn ông Trump là thông thống Hoa Kỳ hơn là bà Hillary Clinton. Nếu chánh sách đối ngoại của chánh quyền Dân Chủ đối với Nga và Trung Quốc thất bại thì tại sao Nga và Assange ẩn núp trong tòa đại sứ Ecuador ở London từ mấy năm nầy tìm cách tặc tin tức của bạn vận động bầu cử của đảng Dân Chủ để tung ra nhằm tạo ưu thế cho ông Trump. Còn trắng trợn hơn, ông Putin cho một người tâm huyết của ông là dân biểu Vladimir Zhirinovsky dọa cử tri Hoa Kỳ rằng không bỏ phiếu bầu cho ông Trump thì có chiến tranh nguyên tử! Trong cuộc tranh luận ngay 09-10 ông Trump nói đến sức mạnh nguyên tử của Nga trong khi bom nguyên tử của Hoa Kỳ cũ kỹ, cổ lỗ. Ông Trump nêu vấn đề này trước lời cổ võ bầu cử đầy đe dọa của Vladimir Zhirinovsky. Sự đe dọa này cho thấy Nga can thiệp vào cuộc bầu cử tổng thống của Hoa Kỳ. Nếu Nga thành công trong việc quyết định người lãnh đạo Hoa Kỳ theo ý muốn của họ như Putin đang làm thì Hoa Kỳ mất hẳn địa vị cường quốc số 1; nền dân chủ Hoa Kỳ khuất dạng và đại chiến sẽ bùng nổ ở Âu Châu và Á Châu sau khi Hoa Kỳ có tổng thống thân Nga. Hỏa tiễn Nga đã được đưa sang Kaliningrad, một vùng kinh tế đặc biệt của Nga trên biển Baltic trên biên giới Ba Lan- Lithuania như là sự chuẩn bị chiến tranh.

Chưa bao giờ trong lịch sử bầu cử tổng thống ở Hoa Kỳ xảy ra:

- việc nhiều đảng viên Cộng Hòa không ủng hộ người được đảng để cử như ông Trump.

- nhiều tờ báo Cộng Hòa bảo thủ lâu đời ủng hộ ứng cử viên của đảng Dân Chủ như Dallas Morning News, Cincinnati Enquirer, Houston Chronicle, Arizona Republic, South Florida Sun, Detroit News, Richmond Times Dispatch. Tờ USA TODAY kêu gọi độc giả đừng bỏ phiếu cho ông Trump.

- một số đảng viên cao cấp của đảng Cộng Hòa và phụ nữ Cộng Hoà tuyên bố sẽ bầu cho bà Hillary Clinton vì có đường lối đúng đắn và vì quyền lợi của Hoa Kỳ. Thống đốc Kasich của Ohio cho rằng quyền lợi của Hoa Kỳ trên quyền lợi của đảng. Ông là đảng viên Cộng Hòa.

- một ứng cử viên tổng thống bị quá nhiều tai tiếng và tạo nhiều kẻ thù quanh mình nhưng lại ngưỡng mộ lãnh tụ độc tài của nước đối nghịch với nước mình. Ứng cử viên tổng thống của một nước tự nhận là thành trì dân chủ thế giới lại đề cao nhà độc tài Putin, Saddam Hussein, Qadafi.

Cuộc tranh luận lần thứ ba vào ngày 19-10 sẽ không có gì mới lạ. Mọi việc đã được đưa ra trong hai kỳ tranh luận trước rồi. Theo luận lý thông thường thì bà Hillary có nhiều khả năng đắc cử hơn ông Trump. Tổng thống Obama, đệ nhất phu nhân Michele Obama, phó tổng thống Biden, cựu phó tổng thống Al Gore, tỷ phú Buffet, nghị sĩ Sanders…đều hết lòng vận động cho bà. Trong khi đó ông Trump phải mất thì giờ đụng chạm với ông Paul Ryan, chủ tịch Hạ Viên và là người có địa vị quan trọng nhất của đảng Cộng Hoà, nhân vật số 3 trong nước. Bà Hillary Clinton được phiếu của đảng Dân Chủ, phụ nữ, phụ nữ Cộng Hòa, người Da Đen, người Latino, người Á Châu và Trung Đông kể cả Do Thái, nghiệp đoàn giáo chức, người chủ trương hôn nhân đồng tính, tài tử điện ảnh, sinh viên, người cao niên, giới trung lưu v.v.

Nếu bà Hillary đắc cử có thể Putin tìm cách gây hấn với Hoa Kỳ bằng ngã Cuba hay một địa điểm nào đó ở Đông Âu như Khrushchev đã làm vào đầu thập niên 1960 để thử thách vị nữ tổng thống. Trong trường hợp này bà nữ tổng thống sẽ đóng trọn vẹn vai Kennedy trước Khrushchev không?
 

PHẠM ĐÌNH LÂN, F.A.B.I.

Trang Phạm Đình Lân

art2all.net